Daar komt ze binnen, samen met haar moeder en broer. Twee grote bruine ogen kijken me nieuwsgierig vanachter haar moeders rug aan. Zodra ik naar haar kijk, duikt ze weg.
Haar moeder vertelt dat ze op school niets zegt. Eigenlijk praat ze alleen in huiselijke kring. Moeder maakt zich daar zelf geen zorgen over, maar school wel. School zegt niet weten wat ze wel en niet snapt. En dat is voor hen een voorwaarde voor overgang naar groep 3. Iets waarvan moeder weet dat ze dat prima aan kan en ook echt wel aan toe is.
School vindt dat ze naar een specialistisch team moet; gespecialiseerd in spreekangst. Moeder voelt daar eigenlijk weinig voor. Ze herkent zichzelf in haar dochter en wil haar gewoon de tijd geven. Maar ja, ze wil ook graag dat haar dochter niet belemmert gaat worden in haar ontwikkeling door een doublure in groep 2. Wat te doen?
We bespreken open dat het specialistisch team uiteraard meer kennis en ervaring heeft met spreekangst en de behandeling ervan dan dat ik dat heb. Gezien de wachtlijsten zal behandeling daar so wie so nog even op zich laten wachten. We spreken af gewoon laagdrempelig bij mij te starten; in een zo normaal mogelijke setting dichtbij huis.
Spreken vraagt veiligheid
Ok, moeder en ik zitten op 1 lijn. Maar het belangrijkst is natuurlijk dat het meisje zich oké bij me voelt en het ook leuk vindt om bij mij te gaan komen. Zonder woorden voel ik dat we wel wat met elkaar kunnen. Moeder checkt dit later nog en ze wil inderdaad wel vaker bij me komen.
Vanaf het begin halen we de druk van het praten af; daar gaan we stapje voor stapje naar toewerken. We beginnen met bellenblazen, samen met moeder. Gevolgd door een blaasspelletje. Met rietjes proberen we een pingpongbal in een “doel” te blazen. Ik zie haar steeds meer loskomen en haar glimlach steeds minder verbergen. Ze durft langzamerhand letterlijk steeds meer ruimte in te nemen; ze gaat rechter op haar stoel zitten en hangt niet meer naar moeder toe. Ze gaat kort oogcontact maken en durft een keuze te maken uit twee opties die ik haar geef door te kijken en later te wijzen naar de hand die bij die keuze hoort.
Gevoel van controle
Duidelijkheid, zichzelf kunnen voorbereiden, voorspelbaarheid en zelf keuzes maken geven haar een gevoel van controle. Heel belangrijk voor haar! Dit maakt dat zij het tempo kan bepalen en geeft een gevoel van veiligheid. We sluiten onze sessies dan ook elke keer af met bespreken wat we de volgende keer gaan doen. Vaak gaat ze thuis met een klein opdrachtje aan de slag.
Zo bedenkt zij thuis het eerste geluidje dat we gaan maken bij het dierengeluiden spel; een plop geluid maken met de vinger in je wang. Een geluid met de keel is nog te spannend, dus een hele mooie tussenstap. Stiekem moeten we er samen om lachen dat het mij nog niet zo goed lukt om dit geluid te produceren. Wat fijn dat ze kan zien dat dat helemaal niet erg is en dat je door oefenen iets onder de knie kan krijgen.
En dan het eerste woord!
Via het maken van keelklanken gaan we door met het zeggen van woorden in de taal die ze thuis spreekt. Aan de hand van een spelletje van thuis leren moeder en zij me woorden in hun moedertaal. Eerst zegt vooral moeder de woorden, daarna doen ze het samen. We spreken af dat ze daarna alleen komt en dat zij me dan verder woorden gaat leren in haar taal. En dan komt het eerste woord eruit. Wat een heerlijk moment! Je ziet haar voorbereiden, aarzelen, toch doorzetten en dan komt er heel zacht het woord voor varken uit. Ik probeer het na te zeggen, maar het lukt me niet zo goed. Na mijn vraag of ze het wil herhalen, zie ik haar weer heel weloverwogen de beslissing nemen om het woord te herhalen. Wat een kanjer!
Zo gaan we langzaam verder en spreken we op een gegeven moment af dat ze de keer erop in het Nederlands een woordje gaat zeggen. Een spannend moment voor haar; deze taal spreekt ze weinig. Het moment dat ze de eerste keer een Nederlands woord tegen me zegt, is magisch! Ze voelt zich zo veilig en vertrouwt dat ze haar angst tegemoet treedt en de beslissing neemt om iets Nederlands te zeggen. En je ziet haar echt over die spreekwoordelijke drempel heen stappen en het haar mond uitpersen.
Kleine stappen, groot effect
En zo gaan we stap voor stap verder; verbaal antwoord geven op ja/nee vragen, kort antwoord geven op open vragen, verbaal een keus maken in waar we mee gaan spelen en overleggen over wat we gaan doen in het spel. Ze ervaart wat verbale communicatie haar oplevert. We kunnen sneller communiceren en daardoor veel minder pauzes hebben in ons spel. Overleggen met woorden gaat nu eenmaal sneller dan met handen.
Ook ervaart ze dat wanneer je iets vanuit jezelf zegt, je niet meer zo afhankelijk bent van de keuzes die de ander biedt. En dat levert je op dat je met de prinsessen playmobil kan spelen. De prinsessen playmobil die al de hele tijd naar haar stond te lonken boven op de kast. De prinsessen play mobil waar ze stiekem al ettelijke malen naar haar had gegluurd. De prinsessen playmobil die ook telkens bewust niet gegeven werd als optie om mee te spelen. En nu was ze zover om op de open vraag die ik stelde “Waar wil je mee spelen” te antwoorden: “met die prinses”. Al deze communicatieve voordelen helpen haar telkens weer de drempel over waardoor ze zichzelf letterlijk durft te laten horen!
En dan komt het moment dat we een kort gesprekje hebben buiten het hier en nu; ze vertelt over school en hoe haar pauze was. Wat is dit toch genieten om te zien! Dit is het moment dat we ook weer moeder bij de gesprekken gaan hebben, want praten tegen mij met moeder erbij deed ze nog niet.
Verrassing!
De eerste keer dat moeder haar een Nederlands woord tegen mij hoort zeggen, schieten de tranen in haar ogen. Want ook al had ze vertrouwen in haar dochter, ze maakte zich toch ook wel zorgen. En terwijl moeder en ik daarna plannen maken hoe we het meisje kunnen helpen om het geleerde te generaliseren naar school, besluit de kleine druif gewoon om tegen de nieuwe juf te gaan praten.
Ik spreek moeder de dag na een rapportgesprek. Ze is nog steeds stomverbaasd: haar dochter blijkt tegen zo goed als alle volwassenen op school te praten! Dat was haar dochter haar even vergeten te vertellen!
Het gaat hartstikke goed met haar op school en ze gaat aankomend jaar over naar groep 3! Wat een kanjer en wat een cadeautje was dit om dit met haar en haar moeder te mogen doen.
Spreekangst – een reis in kleine stappen
